Để sàn diễn cải mới nhất lương sáng đèn

Một thời vang bóng Một nền nghệ thuật như vậy làm sao có thể không có khán giả. Vậy mà bữa nay chúng ta phải nói nhiều đến sự tồn tại của nó. Nhiều nghệ sĩ đã tìm tòi, sáng tạo để kiến lập không gian mới, hình thức bộc lộ mới qua các vở dựng của hí trường Trần Hữu Trang, nhóm Thắp sáng niềm tin. Một số đạo diễn bỏ sức làm thí nghiệm như NSƯT Hoa Hạ đạo diễn Kim Vân Kiều với hơn 500 diễn viên, rồi đưa hình thức chiếu phim điện ảnh vào sàn diễn. Nhà hát cải lương Hà Nội dựng vở cải lương Yêu là thoát tội dùng màn hình lớn với các cảnh quay ngoài trời… Đạo diễn Vũ Minh mạnh dạn đưa các thủ pháp kịch vào vở diễn cải lương rất ấn tượng. Tất thảy những nuốm ấy tuy có mang lại một số kết quả cuộn được sự quan tâm của người xem nhưng vẫn chưa đủ sức gây được ấn tượng như thời “vang bóng” của cải lương với các tiếng tăm lớn có sức vấn khán giả. Một trong những nhân tố làm nên thành công của vở diễn chính là cái hay của kịch bản văn chương. Thế hệ tác giả trước tiên của sân khấu cải lương là những trí thức, có trình độ, có ngoại ngữ và nhất là cái nền văn hóa. Một trong các nhân tố hấp dẫn của vở diễn là cốt truyện hay, được cấu trúc chặt, có ý nghĩa, đối thoại vừa văn học vừa sân khấu, bài ca được sắp đặt chuẩn, có nghề. NSƯT Quế Trân (trái) và nghệ sĩ Hoàng Quốc Thanh trong vở Bến nước Ngũ Bồ. Ảnh: ĐỖ HÀNH Ngày nay, những tác giả cải lương như vậy không còn nữa. Một số đã ra đi, một số lực bất tòng tâm vì tuổi tác, một số gác bút không còn thi hứng. Chỉ còn lại số ít rất nhiệt tâm nhưng tư duy cũng đã có triệu chứng cằn cọc. Bởi vậy mà rất hiếm kịch bản hay. Để đối phó với sự khan hiếm kịch bản, người làm sàn diễn phải dùng biện pháp chuyển thể kịch bản kịch nói sang kịch bản cải lương. Cách làm này đã giúp sàn diễn cải lương tiếp kiến tồn tại. Tuy nhiên, nếu chuyển thể không khéo sẽ rơi vào tình trạng kịch hóa cải lương. Người viết kịch bản cải lương hôm nay có thể nắm được những vấn đề “nóng” phản ảnh mâu thuẫn từng lớp nhưng lại không bắt nắm được những đặc trưng cơ bản của kịch hát nên vở diễn không đáp ứng nổi những đòi hỏi ca diễn. Phần đông kịch bản sáng tác gần đây rất thiếu cái “chất” cải lương, chất kịch hát vừa trữ tình lại vừa kịch tính. Cố kỉnh trẻ hóa Sàn diễn cải lương cần được trẻ hóa ở bít tất các khâu làm nên tác phẩm như đội ngũ sáng tác, đạo diễn, diễn viên và nhất là khán giả trẻ yêu thích cải lương. Điều mong muốn này cần được thực hành từ tinh thần trách nhiệm của nhà quản lý, các hội chuyên ngành. Hoạt động đầu tư của quốc gia cho sân khấu công lập ở TP không nhỏ. Bên cạnh đó, phương thức xã hội hóa sàn diễn cũng tạo thêm sức mạnh. Bởi thế đã có những tác phẩm thuộc loại đỉnh cao đến với công chúng. Tuy nhiên phong trào rộ lên một khoảnh khắc rồi tắt lịm do nhiều nguyên cớ mà một trong những duyên cớ ảnh hưởng đến chất lượng tác phẩm là diễn viên không có điều kiện tốt để tập dượt. Thời gian tập bị rút ngắn do chạy sô, ghi hình, đóng phim, hát quán… TP dành rạp Hưng Đạo cho cải lương, nhưng khi phá đi để xây dựng rạp mới thì trong Thời gian đợi chờ, cải lương bị mất rất nhiều điều kiện để tập và diễn. Tác phẩm diễn là một công trình tổng hợp rất phức tạp được kết hợp với nhau một cách hài hòa mới có thể cuộn khán giả. Không có rạp là không có các điều kiện tổng hợp ấy. Việc đào tạo đội ngũ mới và trẻ cho sân khấu cải lương đang được thực hiện khá tốt với sự tham dự của nhiều nghệ sĩ tài danh, giàu kinh nghiệm ca diễn và có khả năng sư phạm, truyền nghề. Một Thế hệ trẻ phát xuất từ các lớp đào tạo của hí trường Trần Hữu Trang kết hợp với khoa sân khấu trường Văn hóa nghệ thuật đô thị là một ví dụ về định hướng đúng đắn cho cách làm cải lương với tầm nhìn xa. Muốn sân khấu cải lương trở lại thời vàng son là điều viễn tưởng. Tuy nhiên, nếu nhìn từ giác độ thực tại bây chừ, vẫn có thể đưa cải lương lên một tầm khả thi. Giải pháp để làm được điều đó là phải đổi thay, phải chấp thuận cái sẽ mất đi vì không còn hợp với con người và tầng lớp hiện nay, song song cũng bằng lòng cái lạ, cái chưa quen. Với tư duy ấy chúng ta phải thay đổi nhiều, chả hạn trong lĩnh vực đầu tư không nên bình quân mà là đầu tư cho các dự án sáng tạo thực sự. Phải kiên tâm tạo được bộ mặt sàn diễn TP bằng cách nâng cấp ba rạp hát công lập là đàn, Cải lương và Kịch nói. Sự nắm toàn diện của các sàn diễn sáng tác, trình diễn, cơ sở hạ tầng và quản lý là cấp thiết cho một hiệu quả mong muốn. Đạo diễn - NSƯT TRẦN MINH NGỌC